Janusz Korczak jako prekursor działań na rzecz uznania praw dziecka

Nie ma dzieci - są ludzie- głosił Henryk Goldszmit, znany bardziej jako Janusz Korczak. Lekarz, którego życie pochłonęło powołanie pedagogiczne.
Sam porzucił marzenia o założeniu własnego domu – wybrał służbę dziecku i jego sprawie. Swej miłości do małego człowieka pozostał wierny przez całe życie.
Nawet w godzinie śmierci, w hitlerowskim obozie zagłady, nie opuścił swoich wychowanków. Odrzucił wszelkie propozycje uratowania swojego życia, a wybrał śmierć.
Podobno powiedział dzieciom, ze jadą na wycieczkę, co wprawiło je w wesoły nastrój, a on –jadąc przez całą drogę wagonem śmierci nie zdradził im prawdziwego celu podróży,
by nie budzić w nich strachu.

Jego życie było przepełnione walką o dobro i godność dziecka. Podkreślał, przede wszystkim, prawo każdego dziecka do życia i odpowiedniego jego poziomu.
Pisał o tym, jak istotne jest zapewnienie dziecku odpowiedniej jakości życia w sferze jego potrzeb fizycznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych.
Szczególną uwagę zwracał na uczucia dziecka, na jego rozumność oraz potrzebę życzliwości ze strony dorosłego, na to, jak ważne jest,
by się liczyć z tym małym człowiekiem dla jego dobra, dla dobra jego przyszłości. Przypominał też, że nikt nie jest idealny, że każdy ma swoje słabości,
których nie należy wytykać palcami, ale wspierać dziecko, wspomagać i kierować w dobrą stronę,  a taka jest rola dorosłego względem dziecka.

Tytuł Obrońcy Praw Dzieci, jaki został nadany Januszowi Korczakowi, wynikał   z jego sprzeciwu wobec lekceważenia praw dziecka przez dorosłych.
Przez całe swoje życie dążył do tego, by dziecko zaczęło być traktowane jak człowiek.

Spośród wielu praw, o jakich pisał i o które walczył, warto wymienić:

PRAWO DO SZACUNKU

Jest to prawo uważane za najbardziej lekceważone we współczesnym świecie. Korczak apelował do dorosłych o szacunek dla dzieci, tłumacząc, że nie wystarczy je kochać, ale należy również dobrze je traktować pod każdym względem, mając na uwadze ich słabości wynikające z małego doświadczenia życiowego.

PRAWO DO NIEWIEDZY

Mały człowiek nie jest w stanie ogarnąć otaczającej go rzeczywistości w sposób zrozumiały i jasny, a wiele sytuacji i rzeczy jest dla niego niezrozumiałych.
Zadaniem dorosłego jest zrozumienie tego i wspomaganie dziecka w procesie pojmowania świata. Niezbędnym elementem jednak są tutaj: wyrozumiałość,
cierpliwość podczas niekończących się pytań i rozsądek w spojrzeniu na popełniane błędy, które wynikają z niewiedzy.

PRAWO DO NIEPOWODZEŃ I ŁEZ

Nie można karać dziecka za jego niepowodzenia. Należy za to cierpliwie towarzyszyć mu w dojrzewaniu i zdobywaniu życiowego doświadczenia.
Wyrozumiałość i dobry przykład dorosłych uczy, jak naprawiać zło. Przeżywanie smutku i jego wyrażanie poprzez płacz jest rzeczą normalną
i pozwala dziecku radzić sobie z napięciem emocjonalnym. W takich chwilach lepiej nie mówić: „ nie płacz, przecież nic się takiego nie stało, nie bądź beksą”.
Warto natomiast pomóc dziecku rozpoznać i nazwać uczucia, jakie przeżywa.

PRAWO DO UPADKÓW I buntów

Upadek w sensie dosłownym i przenośnym  to rzecz normalna i naturalna. Od dzieciństwa uczymy się na błędach, jeśli wyciągniemy właściwe wnioski.
Dobry wychowawca, mając to na uwadze i akceptując popełniane przez dzieci błędy, obserwuje te zachowania i wyjaśnia przyczyny wszelkich pojawiających się
nieprawidłowości oraz podejmuje działania kompensacyjne wobec tych podopiecznych, którzy tego potrzebują. Bo każdy, kto upadnie, powinien mieć możliwość się
podnieść. Należy unikać etykietowania i wytykania błędów, ponieważ to dla dziecka informacja zwrotna, która może wpłynąć na ukształtowanie negatywnej samooceny
i działać na zasadzie samosprawdzającej się przepowiedni. Innymi słowy dziecko zaczyna wierzyć, że jest ono takie, jak o nim mówią znaczące osoby z otoczenia.

PRAWO DO WŁASNOŚCI

Każde dziecko posiada coś swojego, może to być zabawka, rysunek czy ubranie, o których chce samo decydować i nie dziwmy się, że nie chce oddać
swojej własności młodszemu rodzeństwu czy koledze.  Uczmy, że wykorzystując prawo do własności, musimy jednocześnie respektować je wobec innych
i nie ruszać bez zgody rzeczy należących do kogoś innego.

PRAWO DO TAJEMNICY

… bo są sprawy, o których nie mówi się wszystkim…. Rodzice i wychowawcy, którzy szanują nawet najmniejsze tajemnice swoich podopiecznych tego
właśnie uczą swoją postawą. W ten sposób kształtuje się zaufanie do innych i postawa otwartości.

PRAWO DO RADOŚCI

Wychowanie dziecka powinno przebiegać w przyjemnej i radosnej atmosferze, pełnej uśmiechu i serdeczności. Miłość, jaką się dziecko obdarza,
powinna być na tyle rozumna, by nie odbierała radości z pokonywania trudności dnia codziennego oraz satysfakcji z samodzielnego radzenia sobie,
odkrywania i poznawania. Dlatego tak ważne jest, by nie wyręczać swojego dziecka w podstawowych czynnościach, pozwolić mu ponosić drobne porażki,
a później sukcesy wynikające z ich pokonania. Dziecko powinno też mieć możliwość wyrażania swojego zdania, poglądów i uczuć. A do tego potrzebuje
akceptacji i docenienia swojej osoby.

PRAWO DO DNIA DZISIEJSZEGO

Dzieci żyją chwilą obecną, liczy się dla nich tylko to, co teraz. A "Dla jutra lekceważy się to, co je dziś cieszy, smuci, dziwi gniewa, zajmuje. Dla jutra,
którego nie rozumieją (...) kradnie się lata życia" jak mawiał Janusz Korczak. Ważne jest zatem stworzenie dziecku przestrzeni na spontaniczne
przeżywanie rzeczywistości i cieszenie się chwilą. W dzisiejszych czasach nierzadko zdarza się nadmierna koncentracja rodziców na tym,
by dziecko w przyszłości odniosło sukces, co niekiedy dzieje się kosztem ważnych potrzeb emocjonalnych małego człowieka i koniec
końców może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Korczakowskie prawa dziecka są uniwersalne, były aktualne tak sto lat temu, jak i dziś. A jego poglądy doczekały się realizacji
w Konwencji Praw Dziecka. Świadczy to o dwóch istotnych faktach: o tym, ze Janusz Korczak to wybitny pedagog, który dostrzegał rzeczy
warte poruszenia i walczył o prawdę, w którą wierzył oraz o tym, że prawa dziecka są niezwykle ważnym tematem, a ich przestrzeganie
podstawą do szczęśliwego dzieciństwa, a co za tym idzie – do wychowania szczęśliwych dorosłych.